10.00 uur: Bezoek aan het orgel van de Martinikerk te Bolsward. Groot Kerkhof 26, 8701 HG Bolsward
Burgemeester Franciscus Elgersma en zijn neef Nicolaas schonken een nieuw orgel aan de Martinikerk te Bolsward. In 1777 werd het oude orgel verkocht aan de hoogst biedende. Hinsz kreeg de opdracht het nieuwe orgel te maken. Op 9 mei 1780 werd de eerste pijp geplaatst door een achternichtje van de burgemeester. Op 28 juni 1781 werd het instrument in gebruik genomen. Het orgel had twee klavieren en vrij pedaal. Hinsz liet het onderhoud uitvoeren door Franz Caspar Schnitger.
Na de dood van Schnitger ging het over naar H.H. Freytag. Deze verving in 1805 de Vox Humana 8′ door een Fagot 8′. Albertus van Gruisen onderhield het van 1817 tot 1840. Daarna was de beurt aan de firma Van Dam. In 1860/1861 voerden deze een grote verbouwing uit: een nieuwe klaviatuur werd gemaakt, met drie manualen. In de kas plaatsten zij een Bovenwerk met acht stemmen. Het herstelde en vergrote orgel werd op 18 augustus 1861 in gebruik genomen.
De firma Ypma kreeg het orgel ook in onderhoud en ook zij voerden enkele kleine dispositiewijzigingen door. Bakker & Timmenga plaatsten in 1918 het Bovenwerk in een zwelkast, en maakten een pneumatische lade voor een Vox Céleste 8′.
In 1955 is het orgel door Flentrop volledig gerestaureerd. Alle wijzigingen van na 1861 zijn ongedaan gemaakt, en ook de Vox Humana op het Hoofdwerk is opnieuw geplaatst. Tot slot werd de Salicet 4′ van het Bovenwerk omgeïntoneerd naar een Prestant 4′. Het Van Dam-bovenwerk bleef bij deze restauratie buiten beschouwing, maar is in 1976 door Vermeulen Alkmaar gerestaureerd onder advies van Willem Hülsmann.
Het orgel is in 2003 gereviseerd. Bij deze gelegenheid werd een tremulant op het Rugwerk geplaatst. Op 24 juni 2003 is het orgel weer in gebruik genomen met een concert door Aart Bergwerff en Kees Nottrot.
In 2016 voerde de firma Flentrop nieuwe restauratiewerkzaamheden uit. Het pedaalklavier uit 1955 is hierbij vervangen door een historisch pedaalklavier uit de achttiende eeuw, dat in bezit was van Ton Koopman. Koopman schonk het aan de kerk. Op 22 oktober wordt het orgel weer in gebruik genomen tijdens een feestelijke dag met verschillende organisten. Hierna volgen nog concert op 26 en 29 oktober.

Dispositie:
Hoofdwerk: Holpijp 16′, Prestant 8′ – discant dubbelkorig, Holpijp 8′, Baarpijp 8′, Octaaf 4′, Spitsfluit 4′, Quint 3′ – discant dubbelkorig, Octaaf 2′, Woudfluit 2′, Mixtuur IV-VI sterk (gedeeld), Cornet IV sterk (discant), Trompet 16′ (gedeeld), Trompet 8′, Vox Humana 8′ – 1955.
Rugwerk: Prestant 8′, Fluit Douce 8′, Octaaf 4′, Fluit 4′, Nasard 3′, Octaaf 2′, Speelfluit 2′, Scherp III-IV sterk – 1955, Sexquialter II-III sterk – 1955, Dulciaan 8′, Tremulant – 2003.
Bovenwerk: Salicionaal 8′, Roerfluit 8′, Viool de Gamba 8′, Prestant 4′ – 1861/1955, Fluit Travers 4′ – 1861, Quintfluit 3′ – 1861, Nachthoorn 2′ – 1861, Clarinet 8′ – 1861, Tremulant.
Pedaal: Prestant 16′, Bourdon 16′, Octaaf 8′, Gedekt 8′, Roerquint 6′ – 1966, Octaaf 4′, Nachthoorn 2′, Bazuin 16′, Trompet 8′, Schalmei 4′.
Koppelingen: Hoofdwerk – Bovenwerk, Rugwerk – Hoofdwerk, Pedaal – Hoofdwerk.
Speelhulpen: Vier afsluitingen, Ventiel.

12.30 uur: Lunch in Woudsend bij Kerk Restaurant ’t Ponkje, Fermaningsteech 1, 8551 SP Woudsend.
Bij dit restaurant heb ik voor ons gereserveerd. Via de volgende link volgt de lunchkaart van dit restaurant:
https://www.ponkje.nl/wp-content/uploads/2018/05/Lunch-Ponkje-24-05.pdf
Zou u, indien u mee wenst te lunchen, dit voor 1 september a.s. per mail (leo.ridderbos@gmail.com) aan mij door willen geven? Zou u dan tevens uw gewenste bestelling van de menukaart willen vermelden? Ik geef dit dan door aan het restaurant zodat we tijdig aan onze lunch kunnen beginnen en ons zoveel mogelijk aan het tijdschema kunnen houden. De drankjes kunnen ter plekke nog doorgegeven worden.

13.30 uur: Bezoek aan het orgel van de Sint Michaelskerk te Woudsend Midstrjitte 44, 8551 PJ  Woudsend.
In de Sint Michaelskerk te Woudsend bevindt zich een klein orgel van Albertus van Gruisen. Het is een van de weinige oude schuilkerkorgels in Friesland die nog bestaan en in gebruik zijn in de kerk. In 1910 werd de kerk verbouwd. Waarschijnlijk heeft Adema in dat jaar de Mixtuur vervangen door een Viool 8′. In 1950 vervingen Vaas & Bron de oude frontpijpen door nieuwe zinken exemplaren. Eind 2009 is Pels & Van Leeuwen gestart met een restauratie. De Mixtuur is gereconstrueerd en de frontpijpen zijn vervangen door nieuwe exemplaren in tin. In 2011 is het orgel weer in gebruik genomen. 

Dispositie:
Manuaal: Prestant 8′, Viool di Gamba 8′ (discant), Holpijp 8′, Viool 8′ – 1910?, Octaaf 4′, Fluit d’Amour 4′, Quint 3′, Octaaf 2′, Terts 1 3/5′.

15.00 uur: Bezoek aan het orgel van  De Karmel te Woudsend. Ald Tsjerkhof, 8551 PA  Woudsend.
In 1938 bouwden Bakker & Timmenga in de Hervormde Kerk te Woudsend een nieuw instrument achter het Scheuerfront uit 1839. Scheuer had het orgel gebouwd met twee manualen en vrij pedaal, tesamen 18 stemmen. Een deel van het oude Scheuer-pijpwerk en de bovenwerklade zijn gebruikt bij de bouw van een nieuw orgel voor de Hervormde kerk te Hemrik. De rest (hoofdwerklade met pijpwerk) is in 1995 geplaatst in een kas van Spiering in de Hervormde Kerk van Gasselte. Het had tot die tijd in de gereformeerde kerk te Kollumerpomp gestaan.
Het Bakker & Timmenga-orgel is in 2008 gerenoveerd. Er is een nieuwe windmotor geplaatst en ook is de orgelkas geschilderd in een mahoniekleur en versierd met bladgoud. Adviseur bij de restauratie was Jan Jongepier.
In 2016 voerde Bakker & Timmenga een nieuwe restauratie uit, nu van het binnenwerk. Deze werkzaamheden werden uitgevoerd onder advies van Theo Jellema. Op 28 januari 2017 is het orgel weer in gebruik genomen met een bespeling door de adviseur.

Dispositie
Hoofdwerk: Bourdon 16′, Prestant 8′, Holpijp 8′, Octaaf 4′, Octaaf 2′, Cornet III sterk (discant), Mixtuur III-IV-V sterk, Trompet 8′.
Bovenwerk: Quintadeen 8′, Roerfluit 8′, Viola di Gamba 8′, Voix Célèste 8′, Flûte Harmonique 4′, Nasard 3′, Woudfluit 2′.
Pedaal: Subbas 16′, Violon 8′, Octaaf 4′.
Koppelingen: Manuaalkoppel, Pedaal – Hoofdwerk.
Speelhulpen: Tremulant.

Graag zou ik de deelnemers aan de excursie willen verzoeken rekening te houden met de in te nemen speeltijd per orgel, zodat ieder die graag wil spelen aan bod kan komen.

Tot slot wil ik melden dat de excursie op 19 oktober a.s. een andere invulling krijgt dan in eerste instantie gepland was.
Op 19 oktober houden we een thema-/studiedag rond het onderwerp “Hauptwerk”.
Hauptwerk biedt de mogelijkheid om via een computer virtueel bestaande pijporgels te bespelen.
In de ochtend zullen we een kerk (waarschijnlijk de Noorderkerk te Nieuw Amsterdam) bezoeken met een Hauptwerksysteem en ’s middags zal ondergetekende uitleg geven over Hauptwerkorgels die men thuis als studie-instrument kan inzetten. Tevens komt zelfbouw van een Hauptwerksysteem aan de orde. Nadere informatie volgt t.z.t.